Evelien Brascamp onderzoekt wat projecten doen met gemeenschappen
Bij ruimtelijke projecten ligt de nadruk vaak op zichtbare resultaten. Een nieuwe weg wordt geopend, een woonwijk opgeleverd of een windpark aangesloten op het elektriciteitsnet. Zodra het project klaar is en de bouwhekken verdwijnen, wordt het als afgerond beschouwd.
Volgens Evelien Brascamp, gespecialiseerd in sociale effecten van ruimtelijke ontwikkelingen en de Sociale Impact Analyse, is dat maar een deel van het verhaal. “Ik denk dat we in Nederland nog te weinig kijken naar de sociale effecten van projecten,” zegt ze. “We weten veel over planning, techniek en budgetten, maar veel minder over wat zo’n project doet met mensen en gemeenschappen.”
Evelien houdt zich bezig met sociale impact: de sociale effecten van ruimtelijke projecten op hun omgeving. Die effecten ontstaan niet pas wanneer een project is afgerond, maar spelen al vanaf het moment dat plannen worden gemaakt en keuzes worden vastgelegd. Het onderwerp krijgt internationaal steeds meer aandacht, maar in Nederland staat het nog in de kinderschoenen. Dat maakt haar werk pionierend, al ziet ze het zelf vooral als een logisch vervolg op haar jarenlange ervaring als omgevingsmanager.
Van omgevingsmanagement naar sociale impact
Voordat Evelien zich volledig op sociale impact richtte, werkte zij als omgevingsmanager op uiteenlopende projecten. Dat deed ze zowel voor opdrachtgevers als opdrachtnemers en was onder andere betrokken bij het aanleggen van windparken, gebiedsontwikkelingen en infrastructurele projecten.
Het werk beviel haar goed, maar ze merkte dat er toch vragen bleven liggen. “Je hebt het als omgevingsmanager vaak over draagvlak, participatie en zorgen van bewoners,” vertelt ze. “Maar uiteindelijk wordt er weinig systematisch gekeken naar wat een project op de langere termijn met een gemeenschap doet.”
Het windpark dat haar aan het denken zette
Een van de momenten waarop dat voor haar duidelijk werd, was tijdens een windparkproject. Daar sprak ze met een agrariër die daarbij betrokken was. “Er was veel discussie ontstaan. Tussen agrariërs die een turbine op hun land hadden en mensen in het dorp die vooral de nadelen ervoeren. Maar ook tussen agrariërs onderling. Hij zei tegen mij dat hij, als hij tien jaar eerder had geweten wat de gevolgen zouden zijn, waarschijnlijk nooit had meegedaan.”
Het zijn precies dit soort gesprekken die haar aan het denken zetten. Ze laten zien wat een project op sociaal vlak kan losmaken. Dat er in Nederland geen instrumenten zijn om dit soort sociale effecten vooraf goed te onderzoeken, vast te leggen en te bespreken.
Een vakgebied dat internationaal al bestaat
Toen Evelien zich verder in het onderwerp verdiepte, ontdekte ze dat sociale impact analyses (SIA’s) internationaal al langer worden toegepast. In sommige landen zijn ze al een verplicht onderdeel van grote projecten.
Nieuw-Zeeland en Finland hebben bijvoorbeeld wetgeving waarin social impact assessments zijn opgenomen als onderdeel van het milieubeleid. In landen als Australië en het Verenigd Koninkrijk bestaan uitgebreide richtlijnen voor hoe sociale effecten kunnen worden onderzocht en meegewogen in besluitvorming.
In Nederland gebeurt dat nog weinig. “Sociale effecten worden hier meestal niet expliciet meegenomen,” zegt Evelien. “Omgevingsmanagers hebben er vaak wel oog en gevoel voor, voeren er gesprekken over, maar het is geen vast onderdeel van besluitvorming.”
Sociale effecten die generaties kunnen doorwerken
Wat sociale impact volgens Evelien zo interessant maakt, is dat de gevolgen van ruimtelijke ingrepen vaak veel verder reiken dan de looptijd van een project. Ze gebruikt daarvoor voorbeelden uit de geschiedenis. Een daarvan is Schokland, een voormalig eiland in de Zuiderzee dat in de negentiende eeuw moest worden ontruimd omdat het land steeds verder werd aangetast door het water.
De bewoners werden gedwongen te verhuizen naar omliggende dorpen. Toch voelen sommige nazaten van deze bewoners vandaag de dag nog steeds een sterke verbondenheid met Schokland, ondanks dat zij er zelf nooit hebben gewoond. “Dat laat zien dat sociale effecten generaties kunnen doorwerken,” zegt Evelien.
Ook industriële ontwikkelingen kunnen zo’n langdurige invloed hebben. In IJmuiden is de geschiedenis van de Hoogovens nauw verweven met de identiteit van de regio. Generaties families hebben er gewerkt en voelen nog altijd een sterke band met het bedrijf en de plek.
Volgens Evelien laat dat zien dat ruimtelijke projecten vaak meer zijn dan alleen tijdelijke ingrepen: “Ze worden onderdeel van de geschiedenis van een gemeenschap.”
Sociale effecten analyseren
Om die effecten beter te begrijpen, werkt Evelien met SIA’s. Dat zijn onderzoeken waarin wordt gekeken naar de mogelijke sociale gevolgen van een project.
Zo’n analyse begint meestal met een oriëntatie van de omgeving. Daarbij wordt gekeken naar de sociale context van een gebied en naar de kwetsbaarheid van verschillende groepen bewoners. Die analyse vormt de basis voor keuzes die in het project worden gemaakt, zodat de mogelijke sociale effecten in een vroeg stadium al zichtbaar worden.
Vervolgens worden deze effecten systematisch onderzocht. Daarbij spelen verschillende factoren een rol, zoals hoe lang een effect duurt, hoeveel mensen erdoor geraakt worden en hoe groot de impact is. “Je kijkt bijvoorbeeld naar de duur van een effect, de omvang van de groep die ermee te maken krijgt en hoe ernstig het effect is,” legt Evelien uit. “Door dat te analyseren en meetbaar te maken, kun je uiteindelijk ook een beoordeling maken.”
Die aanpak helpt om sociale effecten beter bespreekbaar te maken in projectorganisaties. “In veel projecten blijven discussies hangen in perceptie,” zegt Evelien. “Iedereen heeft een gevoel bij wat er zou kunnen gebeuren. Door sociale effecten systematisch te analyseren kun je daar vroeger een objectief gesprek over voeren.”
Een hulpmiddel voor betere besluiten
Volgens Evelien wordt sociale impact nog te vaak gezien als iets extra’s; als een extra onderzoek dat tijd en geld kost. Zij ziet het juist als een instrument dat projecten kan helpen. Voor ontwikkelaars en aannemers kan een analyse helpen om risico’s eerder te herkennen. Voor overheden kan het bijdragen aan een beter gesprek over de gevolgen van ruimtelijke keuzes.
Uiteindelijk gaat het volgens haar vooral over hoe projecten worden uitgevoerd. “Ruimtelijke ontwikkeling is nodig,” zegt ze. “We hebben energie nodig, woningen, infrastructuur. Maar het is wel belangrijk dat we ook kijken naar wat die projecten betekenen voor de mensen die er wonen.”
Een andere manier van kijken
Naast haar werk aan analyses probeert Evelien het onderwerp ook breder onder de aandacht te brengen. Zo geeft ze bijvoorbeeld een workshop over sociale impact tijdens het Verbindende Bouwers Event in maart 2026. Daarbij ligt de nadruk ook op bewustwording. Veel professionals hebben volgens haar namelijk nog geen duidelijke taal om over sociale effecten te praten.
“Ik hoop vooral dat mensen met een andere bril naar hun werk gaan kijken,” zegt ze. “Dat ze zich bewuster worden van die sociale effecten.” Want die effecten lopen als een rode draad door het hele proces, soms tot ver na de oplevering.