Omgevingsmanagement stopt niet bij de landsgrens en Omgevingsmanagement, de podcast nu ook niet meer. Naast de Nederlandse afleveringen worden er voortaan ook gesprekken opgenomen in België. Annik Dirkx schuift aan als Vlaamse co-host, samen met Carlijn Bergshoeff die de Nederlandse uitzendingen blijft doen.
De eerste Vlaamse aflevering zet direct de toon. Tania de Bie, manager projectmanagement bij Aquafin, laat zien dat omgevingsmanagement geen theoretisch concept meer is, maar dagelijkse praktijk. En dat het soms ook gewoon pionieren betekent.
Van waterzuivering naar leefomgeving
Aquafin werd in 1990 opgericht met als doel afvalwater zuiveren. Inmiddels is die missie verbreed. Vandaag werkt de organisatie met zo’n 1.200 medewerkers aan projecten in heel Vlaanderen, waarbij water, leefomgeving en biodiversiteit steeds vaker samenkomen.
“We kijken niet alleen meer naar zuiveren,” vertelt Tania, “maar ook naar wat je met een project kunt toevoegen, zoals blauwgroene oplossingen, biodiversiteit uitbouwen. Onze visie is: Propere waterlopen voor de volgende generaties en een leefomgeving in harmonie met water.” Waardoor ons werk wel veel leuker wordt!
Pionieren in minder hinder
Aquafin staat in Vlaanderen bekend als één van de voorlopers op het gebied van Minder Hinder. Al zo’n twintig jaar werkt de organisatie actief aan het beperken van overlast voor bewoners tijdens infrastructuurwerken. Sinds geruime tijd werken ze ook met een systeem waarbij ze studiebureaus en aannemers belonen voor hun omgevingsinspanningen via jaarlijkse Awards.
Aannemers worden tijdens de uitvoering beoordeeld en die scores tellen mee bij toekomstige aanbestedingen. “Elk jaar krijgt de aannemer met de beste score een award”, legt Tania uit, “en die kwaliteitsscores nemen we mee bij de gunning van nieuwe projecten.”
Samenwerken in plaats van stapelen
Rioleringswerken betekenen vaak open straten, stof en omleidingen. In Vlaanderen komt daar nog iets bij: verschillende nutsbedrijven die na elkaar dezelfde straat openbreken. Aquafin probeert dat te voorkomen door actief samenwerking te zoeken.
Via een centrale databank worden geplande werken inzichtelijk gemaakt, zodat projecten kunnen worden gecombineerd. “Zo voorkom je dat de ene partij net klaar is en de volgende weer begint,” zegt Tania. “Dat scheelt hinder, tijd en frustratie.” Ook hebben we in de voorbereiding van de werken verschillende overlegmomenten om synergie te zoeken.
Omgevingsmanagement aan de voorkant
Waar Aquafin sterk is in communicatie tijdens de uitvoering, ziet Tania ook ruimte voor groei. “Onze projecten hebben vaak een doorlooptijd van acht tot tien jaar. De uitvoering duurt misschien twee of drie jaar, maar juist in de fase daarvoor kunnen we nog veel meer doen.”
Dat betekent eerder in gesprek met vergunningverleners, gemeenten en andere stakeholders. Niet alleen om te informeren, maar om belangen te begrijpen en kansen te zien. “Hoe kunnen we doelen combineren? Waar zitten meekoppelkansen? Dat vraagt om omgevingsmanagement aan de voorkant.”
Als participatie meer oplevert dan je verwacht
Een mooi voorbeeld komt uit Antwerpen, waar een rioleringsproject leidde tot een participatietraject met bewoners. Wat begon als een verplichte afkoppeling van regen- en afvalwater, groeide uit tot een herinrichting van een versteend oppervlak.
Bewoners gaven aan liever groen dan tegels te zien, maar zonder voorzieningen die ’s nachts overlast zouden veroorzaken. Het resultaat: een groene ontmoetingsplek met glooiingen, bankjes en bomen. “Dat hadden we nooit bedacht als we dat participatietraject niet waren gestart,” zegt Tania.
Weerstand hoort erbij
Natuurlijk gaat het niet altijd vanzelf. Aquafin werkt regelmatig op openbaar domein en soms is grondverwerving nodig. Dat kan leiden tot bezwaren of zorgen, bijvoorbeeld bij bewoners of landbouwers. Dat merken ze bij info-avonden of door bezwaren op bouwvergunningen. De aanpak is dan begrip tonen, uitleggen en kijken wat binnen de regels mogelijk is.
Omgevingsmanagement intern verankeren
Een van de grootste uitdagingen zit niet buiten, maar binnen de organisatie. “Sommige collega’s zeggen: maar wij doen toch al omgevingsmanagement? We communiceren toch tijdens de werken met Minder Hinder en vragen een vergunning aan? Dan moet je laten zien dat het breder is dan dat.”
Goede voorbeelden helpen, net als steun vanuit de directie. Aquafin werkt toe naar een aanpak waarbij per project door middel van een tool wordt bepaald hoeveel omgevingsmanagement nodig is, met een team van experts die daar gericht op kan worden ingezet. Het doel is dat omgevingsmanagement al in een vroege fase vanzelfsprekend wordt. “Bij Aquafin willen we een proactieve verbinder zijn.”
Over de grens kijken loont
Aan het einde van de aflevering geeft Tania een boodschap mee die net zo goed in Nederland kan gelden: “Vooral volhouden. Toon met voorbeelden wat goed omgevingsmanagement oplevert. Laat zien dat het tijd bespaart, draagvlak vergroot en projecten soepeler laat verlopen.”
De Vlaamse context met nutsbedrijven, aanbestedingsregels en minder hinder-programma’s geeft nieuwe perspectieven. Met Tania de Bie als eerste Vlaamse gast is duidelijk dat er aan die kant van de grens meer dan genoeg te vertellen valt.